De Johanneskerk is een monumentaal gebouw dat de moeite van het bekijken waard is. Deze digitale excursie maakt het mogelijk om rustig door het gebouw en zijn geschiedenis te gaan, ook wanneer een bezoek ter plaatse niet mogelijk is.
De oude rondleiding werkte met deuren, pijltjes en afzonderlijke schermen. In deze vernieuwde versie staat de hele route op één pagina. De volgorde is dezelfde gedachte gebleven: van buiten naar binnen en van de grote bouwvorm naar de details.
Klik op een afbeelding om haar groter te bekijken. Met de × rechtsboven of met de Esc-toets keert u terug naar de rondleiding.
De deur
We beginnen onze rondgang bij de deur. Wie hier naar binnen gaat, laat het dorp even achter zich en betreedt een gebouw waarin vele eeuwen geschiedenis bewaard zijn gebleven. De deur vormt de overgang van buiten naar binnen, van het dagelijkse leven naar een ruimte van ontmoeting, stilte en geloof.
De graftombe
In de kerk bevindt zich de graftombe van Arnoud van Cruningen, die in 1561 overleed. Zij herinnert aan de Heren van Cruininghe en aan hun nauwe verbondenheid met kerk en dorp. Het is een van de tastbare overblijfselen uit de tijd waarin de heren vanuit het nabijgelegen kasteel een belangrijke plaats in Kruiningen innamen.
Doorkijk door het schip
Vanaf hier is de lengte van het schip goed te overzien. De hoge bogen, de lichte muren en de regelmaat van de vensters bepalen het karakter van de ruimte. Ondanks verbouwingen en restauraties is de hoofdvorm van de vijftiende-eeuwse kerk nog altijd duidelijk herkenbaar.
De consistorie
De consistorie is de kamer waar de kerkenraad bijeenkomt en waar de dienst wordt voorbereid. Voorafgaand aan de kerkdienst verzamelen ambtsdragers en voorganger zich hier. Het is een werkruimte, maar tegelijk een vertrek waarin door de jaren heen veel gesprekken zijn gevoerd en besluiten zijn genomen.
De herenbanken
De herenbanken herinneren aan een tijd waarin bestuurders en vooraanstaande families een eigen plaats in de kerk hadden. Hun vorm en plaats onderscheidden hen van de gewone kerkbanken. Tegenwoordig zijn zij vooral waardevolle onderdelen van het historische kerkinterieur.
Liturgisch centrum
In het liturgisch centrum komen Woord, gebed, doop en avondmaal samen. Hier vindt het belangrijkste gedeelte van de kerkdienst plaats. De verschillende voorwerpen vormen geen losse verzameling, maar horen bij een ruimte die al generaties lang wordt gebruikt om samen het geloof te vieren.
De preekstoel
Vanaf de preekstoel uit 1596 wordt de Bijbel uitgelegd en klinkt de verkondiging door de kerk. De verhoogde plaats en het klankbord hielpen vroeger om de stem zonder geluidsinstallatie goed verstaanbaar te maken. De preekstoel behoort tot de markantste onderdelen van het interieur. Het geheel staat op een kariatide, een steunende vrouwenfiguur.
Zicht vanaf de preekstoel
Vanaf de preekstoel ziet de kerk er anders uit. Het oog gaat over de rijen naar de mensen voor wie de woorden bestemd zijn. Tegelijk worden vanaf deze hoogte de opbouw van het schip, de bogen en de plaats van de verschillende onderdelen van het interieur nogmaals goed zichtbaar.
Het doopvont
Het doopvont staat in het teken van de christelijke doop. Met water wordt zichtbaar gemaakt dat een mens bij Gods verbond en bij de gemeente mag horen. Rond dit doopvont zijn kinderen en volwassenen gedoopt en werden hun namen met de geschiedenis van deze kerk verbonden.
De avondmaalstafel
De avondmaalstafel staat centraal wanneer de gemeente het Heilig Avondmaal viert. Brood en wijn herinneren aan Jezus Christus en verbinden de mensen die rond de tafel samenkomen. Ook buiten de avondmaalsvieringen blijft de tafel een herkenbaar onderdeel van het liturgisch centrum.
De lezenaar
Op de lezenaar ligt tijdens de kerkdienst de geopende Bijbel. Vanaf deze plaats worden de Schriftlezingen uitgesproken. De lezenaar heeft daarmee een eenvoudige maar centrale taak: het geschreven woord krijgt er een hoorbare stem in de gemeente.
De ramen
De ramen brengen licht en kleur in de kerk. Zij veranderen mee met het uur van de dag en met het weer buiten. Sommige ramen vertellen door hun vorm, kleur en voorstelling bovendien een eigen verhaal en verbinden de eeuwenoude kerkruimte met haar meer recente geschiedenis.
Het orgel
Tot 1899 werd de gemeentezang geleid door een voorzanger. Daarna kwam er een Van Dam-orgel. Na de Watersnoodramp en de restauratie van de kerk werd gekozen voor een nieuw instrument. Het huidige Van Vulpen-orgel werd in 1958 in gebruik genomen.
Het Wolkersmonument
Het Wolkersmonument brengt kunst en herinnering bij elkaar. Het vraagt de bezoeker om niet alleen te kijken, maar ook stil te staan bij wat het monument wil doorgeven. Zo krijgt het verleden een zichtbare plaats bij de kerk en blijft de herinnering spreken tot nieuwe generaties.
De toren
De veertiende-eeuwse toren staat opvallend aan de zuidzijde van het schip en is al van verre herkenbaar. Door zijn bijzondere plaats en vorm is hij een vertrouwd baken in het dorp. De oude doorgang tussen toren en kerk is nog herkenbaar, hoewel deze later werd dichtgemetseld.
Het oorlogsmonument
Bij het oorlogsmonument worden de mensen herdacht die door oorlog en geweld om het leven kwamen. Jaarlijks is dit een plaats van stilte, eerbied en bezinning. Hun namen en verhalen herinneren ons eraan dat vrijheid kwetsbaar is en steeds opnieuw moet worden doorgegeven.
De stroomgatensteen
De stroomgatensteen in de tuin van de Johanneskerk herinnert aan de stroomgaten die tijdens de Watersnoodramp van 1953 in de dijken van Zuid-Beveland ontstonden. De steen vertelt niet alleen over de kracht van het water, maar ook over het werk waarmee de doorbraken uiteindelijk werden gesloten. Zo blijft het verhaal van ramp, herstel en waakzaamheid zichtbaar voor volgende generaties.